شهر بهشت – محبوبه غفوري؛ هويت هر جامعه‌اي در سيطره سه مرحله زماني گذشته، حال و آينده است كه هر كدام بر ديگري تاثير مي‌گذارد و نمي توان براي اثبات وجودي هر يك از آن‌ها از ديگري صرف نظر كرد بنابراين هويت هر دوره با دوره ماقبل خود روشن و شفاف خواهد شد كه هويت زمان حال و آينده هم با گذشته نمود پيدا مي‌كند.

امروزه حركت به سمت گونه‌اي از مصرف‌گرايي نوين همان‌گونه كه بر خلقيات جمعي مردم تاثير گذاشته، پيوند ميان برخي از ويژگي‌هاي فرهنگي را نيز دچار ضعف كرده است، به طوري كه در حال حاضر با اولويت پيدا كردن نقش وسايل الكترونيكي و پيشرفته، به همان سرعت كه رفاه و آسايش بيشتري وارد حيات اجتماعي ما شده، به همان سرعت نيز بخشي از الگوها و هويت‌هاي بومي زندگي جمعي ما را تحت شعاع قرار داده است.

هر بازي محلي دنيايي از باورهاي فرهنگي يك قوم و يك محل را در دل خود به امانت دارد، لذا با فراموشي هر يك از اين بازي‌ها در زمانه‌اي كه تكنولوژي مدرن در حال گسترش است علاوه بر اين‌كه بخشي از خاطره نياكان ما را از بين مي‌برد به آساني ظرفيت بسيار زياد اين بازي‌ها را نيز براي ايجاد تنوع در اوقات فراغت مغشوش مي‌كند.

در حال حاضر بيشتر بازي‌ها و سرگرمي‌هاي كنوني رنگ و جلوه تازه‌اي پيدا كرده‌ است به گونه‌اي كه ديگر كمتر مي‌توان در آن‌ها از هويت و فرهنگ بومي نشاني يافت. حال به اين بهانه نظر تعدادي از شهروندان مشهدي را جويا مي‌شويم:

بر روي نيمكت چوبي پارك نشسته و با دقت نوه‌هايش را ، كه كمي آن‌طرف‌تر در حال بازي هستند زير نظر دارد به طوري كه وقتي نزديكش مي شوم متوجه آمدن من نمي شودسر صحبت را با او در اين زمينه باز مي كنم واو دلگيرانه اين طور پاسخ مي دهد:درحال حاضر ديگر به طور كلي آن شور و شوق بازي‌هاي قديمي زمان ما از بين رفته، به طوري كه بچه‌هاي اين دوره زمانه يا بيشتر از طريق تماشاي تلويزيون يا سرگرم شدن باموبايل و يا بازي‌هاي كامپيوتري و غيره روزگار سپري مي‌كنند. او مي‌افزايد: در زمان‌هاي گذشته بچه‌ها براي بازي از امكانات و فضاهاي بازي بيشترين نسبت به حالا برخوردار بودند. به‌طوري كه در هر محله‌اي بيش از چند زمين فوتبال وجود داشت و مردها در هر گروه سني كه بودند مي‌توانستند با يكديگر بازي كنند. ضمن اين‌كه در هر كوچه و خياباني را هم كه مي‌ديدي تعداد زيادي دختر و پسر بچه با يكديگر به بازي‌هايي نظير هفت سنگ، گرگم به هوا، خاله بازي و غيره مي‌پرداختند. اما حالا هيچ خبري از اين بازي‌ها نيست.

يكي ديگر از شهروندان با نام زهره رشيدپور هم كه 35 سال از عمرش مي‌گذرد در اين‌باره ابتدا با كمي تامل خاطرات زمان بچگي‌اش را در ذهن تداعي مي‌كند و سپس با لبخندي از سر نشاط تعريف مي‌كند: يادش به خير آن زمان‌ها كه من تقريبا 8 سال سن داشتم هر روز توي كوچه و خيابان با بچه‌هاي هم سن و سال خودم خاله بازي مي‌كردم. اما بچه‌هاي حالا را كه مي‌بينم بيشتر درگير بازي‌هاي فكري و شخصي مي‌شوند و هيچ‌گونه تحركي ندارند دلم برايشان مي‌سوزد‌ و هميشه با خود مي‌گويم اگر اين بچه‌ها حداقل يك‌بار هفت سنگ بازي كنند هيچ‌وقت به سراغ بازي‌هاي كامپيوتري و غيره نمي‌روند. او در ادامه مي‌گويد: در زمانه قديم مردم با وسايلي از قبيل چوب، سنگ، طناب، پارچه و غيره كه در طبيعت هم به سادگي يافت مي‌شودسركارداشتنددر مقايسه با امروزي‌هابسيار بشاش‌تر و سرزنده‌تر بودند اما حالا مردم با اين‌كه وسايل و ابزار لوكس و مدرن در اختيار دارند اما آن چهره شاد مردم قديم به هيچ‌وجه در چهره‌شان مشاهده نمي‌شود. وي اضافه مي‌كند: بازي‌ها و ورزش‌هاي بومي زمان‌هاي قديم طوري بود كه باعث مي‌شد مردم بيشتر تحرك و فعاليت‌هاي بدني داشته باشند و نيزبه اين‌كه خاطر بيشتر به صورت گروهي برگزار مي‌شد ارتباط‌ها و صميميت‌هاي بين افراد را افزون‌تر مي‌كرد اما امروزه كه اين بازي‌ها كم رنگ شده و به جاي آن تكنولوژي و وسايل الكترونيكي بيشتر شده فعاليت‌هاي بدني جاي خود را به فعاليت‌هاي ذهني و شادي‌هاي جمعي نيز به شادي‌هاي فردي داده است.

چهره‌اش بر خلاف سن بالايش جوان به نظر مي‌رسد، مدت دو سال است كه به گفته خودش بازنشسته شده و مشغول استراحت است، وقتي مي‌خواهم با او پيرامون بازي‌هاي گذشته سخن بگويم گويا يك دنيا حرف براي گفتن دارد مي‌گويد: بازي‌هاي قديمي كه نشان از هويت، فرهنگ و آداب و رسوم شهر ما دارد در زمان حاضر به دست فراموشي سپرده شده است و خيلي از مردم امروزي بر اين عقيده‌اند كه بايد به تقليد از مد روز و بر اساس پيشرفت تكنولوژي گام بردارند چرا كه ادامه روند آن بازي‌هاي بومي را تخريب شخصيت و پيشرفت خود تلقي مي‌كنند. عبدا... انتظاري يادآور مي‌شود: كشتي با چوخه يكي از ورزش‌هاي بومي شهر مشهد است كه در زمان‌هاي قديم به طور گروهي در يك ميدان برگزار مي‌شد و مردم مي‌توانستند از نزديك شاهد تماشا و لذت‌جويي از آن باشند. اما متاسفانه امروزه حتي نام اين ورزش هم در ميان مردم از ياد رفته است و فقط يكي دو جاي شهر است كه اين ورزش سنتي در آن‌جا انجام مي‌گيرد.

نادر صنعتي دكتراي جامعه‌شناس در اين‌باره معتقد است: در حال حاضر برخي از جامعه‌شناسان بيشتر تاكيد بر آينده دارند زيرا اين‌طور مي‌پندارند كه گذشته سپري و فراموش شده، هر دوره آداب و رسوم خاص خود را مي‌طلبد و گذشته ربطي به آينده، ندارد و نيز معتقدند كه اگر سنتي از گذشته در زمان حاضر رعايت نشود هيچ خللي در آينده به وجود نمي‌آيد در حالي كه اين‌ مسئله كاملا اشتباه است، چرا كه آينده همان، زمان در حال گذر است كه با گذشته پيوندي ناگسستني دارد. وي مي‌افزايد: بدون شك گذشته بخش قابل توجه‌اي از هويت ما را مي‌سازد لذا بي‌توجهي به آن موجب تخريب رابطه و تطابق زندگي ما با محيط مي‌شود. به گفته وي آداب و رسوم مربوط به زمان‌هاي گذشته ازجمله بازي‌ها و ورزش‌هاي باستاني خود مي‌تواند پاسخ مناسبي به اين سوال باشدكه هويت ما از كجا نشات مي‌گيردلذا عدم توجه به آن قاعدتا موجب سرخوردگي روحي و رواني ما خواهد شد. اين جامعه‌شناس اظهار مي‌دارد: در زندگي امروزي شاهد اين هستيم كه هويت و گويش‌هاي قديمي يا به طور كلي دچار فراموشي شده، يا اگر هم صورت دائمي پيدا كرده‌اند بيشتر باعث ملال‌خاطر مي‌شوند تا فرح‌بخشي!  به طوري كه در بعضي از مواقع مي بينيم سنت گذشته هنوز رواج دارد، ارزش آن به فراموشي سپرده شده.

صنعتي تاكيد مي كند: با توجه به اين كه بازي هاي محلي و بومي بخشي از هويت فرهنگي شهرها و شهروندان ساكن در آن ها محسوب مي شوند لذا ضروري است كه با استفاده از امكانات سازمان هاي فرهنگي براي نهادينه كردن فرهنگ آن در بين نسل جوان امروز تلاش كرد.

                                      ( تلاش جهت احياي بازي هاي بومي)

يك كارشناس امور ديني هم پيرامون نقش بازي هاي بومي درهويت شهري مي گويد: خاطره بازي هاي دسته جمعي براي نسل امروز كودك ونوجوان ما چندان كه بايد وشايد شناخته شده نيست چر كه آن ها ترجيح مي دهند خود را با انبوه وسايل الكتريكي و اسباب بازي هاي كوچك و بزرگي كه در مغازه هاي امروزي به فروش مي رسد سرگرم كنند.

سيد مهدي واعظ موسوي اداامه مي دهد: بازي هاي امروزي نظير بازي هاي كامپيوتري ، بازي از طريق تلفن همراه ،و.... كه مي تواند در محدوده يك اتاق شخصي هم انجام پذيرد نياز به هيچ گونه ارتباطي با دنياي خارج يا انبوه دوستان ندارد.

او تاكيد مي كند: بدون ترديد بازي هايي چون اتل متل توتوله ، گرگم به هوا ، يك قل دو قل و بسياري از بازي هاي ديگري كه در جاي جاي اين سرزمين اجرا مي شد و نسل به نسل انتقال پيدا مي كرد يكي از ويژگي هاي برجسته اي كه داشت اجراي دسته جمعي اين بازي ها بود ، به طوري كه در پيوند اين رفتارها كودكان علاوه بر سرگرمي بتدريج حضور در اجتماع را فرا مي گرفتند و رفتار درست جمعي را مي آموختند اما متاسفانه امروزه گذر زمان باعث تغييررفتار اين بازي ها شده است.

اين استاد حوزه و دانشگاه خاطرنشان مي كند: در بازي هاي زمان هاي گذشته بچه ها يك شرايط اجتماعي خوبي را تجربه مي كردند ، به طوري كه يك نوع واكسيناسيون ايجاد مي شد جهت ورود به اجتماعي بزرگ تر ، ضمن اين كه در آن بچه ها ياد مي گرفتند كه جاده زندگي دو طرفه است و فقط او تنها نيست كه حركت مي كند در حالي كه در بازي هاي مدرن و كامپيوتري اين گونه نيست چرا كه در اين بازي ها فرد احساس مي كند فقط تنها اوست كه حكومت و حكمراني مي كند بگونه اي كه در پي آن يك نوع خودخواهي و خود شيفتگي در وي ايجاد مي شود كه بسيار براي روحيه اجتماعي نسل جوان ما مضر و خطرساز است.

وي اذعان مي دارد: يكي از ويژگي هاي ارزنده بازي هاي بومي و محلي اين است كه بچه ها به طبع ان مي توانند با طبيعت مانوس شوند ، به طوري كه اين مسئله آن قدر حائز اهميت است كه مي بينيم كشورهاي اروپايي و غربي به همين منظور فضاهاي بزرگي با تزئينات چمن ، خاك ، شن و... در مهدكودكها و مجتمع هاي آپارتماني خود به وجودآورده اند تا بچه ها بدين طريق بتوانند به راحتي باطبيعت ارتباطي تنگاتنگ برقرار سازند.

واعظ موسوي در ادامه با تاكيد بر ضرورت تلاش براي احياي بازي هاي محلي به عنوان بخشي از ميراث گذشتگان مي افزايد : رسانه هاي ملي مثل صدا و سيما ، سازمان هاي شهرداري ، آموزش و پرورش و... بايد با احياي بازي هاي بومي كه بخشي از هويت و فرهنگمان محسوب مي‌شوند علاقه مردم را نسبت به اصالت و شناساندن نقش و تاثير اين بازي‌ها در زندگي خود تشديد كند تا از اين طريق بتواند نشاط و شادي سابق را به شهر و جامعه بازگرداند.